Çevre Danışmanlığı Zorunlu mu? Hangi Firmalar İçin Geçerli?

Üretim yapan, atık oluşturan ya da çevre iznine tabi bir tesis işleten pek çok firma sahibinin aklındaki soru aynı: çevre danışmanlığı zorunlu mu, yoksa isteğe bağlı bir hizmet mi? Kısa yanıt şu: Zorunluluk firmanın büyüklüğüne değil, yaptığı faaliyetin çevresel etkisine göre belirlenir. Türkiye'de faaliyetleri sonucu çevre kirliliğine neden olacak veya çevreye zarar verecek kurum, kuruluş ve işletmeler çevre yönetimi hizmeti almakla yükümlüdür. Bu yazıda, hangi işletmelerin bu kapsama girdiğini, önünüzdeki seçenekleri ve yükümlülüğe uyulmadığında karşılaşılacak yaptırımları güncel mevzuata dayanarak açıklıyoruz.

Önce bir kavramı netleştirelim: Çevre yönetimi hizmeti, işletmenin çevre mevzuatına uygunluğunun, Bakanlıkça yetkilendirilmiş çevre mühendisleri, çevre yönetim birimleri veya çevre danışmanlık firmaları tarafından düzenli olarak izlenip raporlanmasıdır. Halk arasında "çevre danışmanlığı" olarak bilinen hizmet budur.

Bu alandaki temel düzenleme, 1 Kasım 2022 tarihli ve 32000 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevre Yönetimi Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'tir; 30 Temmuz 2019 tarihli eski yönetmelik bu düzenlemeyle yürürlükten kaldırılmıştır. İnternette hâlâ 2019 tarihli metne dayanan bilgiler dolaştığından, bu yazıdaki tüm bilgiler güncel yönetmeliğe dayandırılmış; Danıştay'ın Ekim 2025 tarihli kısmi iptal kararları ile Mayıs 2026'da yürürlüğe giren 7579 sayılı Kanun değişikliği de dikkate alınmıştır.

Çevre Danışmanlığı Kimler İçin Zorunlu? Belirleyici Olan Ek-1 ve Ek-2 Listeleri

Zorunluluğun kime uygulanacağını, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği'nin ekindeki iki liste belirler. Bu yönetmelik, çevre iznine veya çevre izin ve lisansına tabi işletmeleri çevresel etkilerine göre iki grupta sınıflandırır: Ek-1 listesi "çevreye kirletici etkisi yüksek düzeyde olan işletmeler", Ek-2 listesi ise "çevreye kirletici etkisi olan işletmeler".

Her iki liste de şu on ana sektör başlığı altında düzenlenmiştir: enerji endüstrisi; madencilik ve yapı malzemeleri; metal endüstrisi; kimya ve petrokimya; yüzey kaplama; orman ürünleri ve selüloz; gıda endüstrisi, tarım ve hayvancılık; atık yönetimi; maddelerin depolanması, doldurulması ve boşaltılması; diğer tesisler. Aynı faaliyet, kapasitesine göre farklı listeye girebilir; örneğin toplam ısıl gücü 100 MW ve üzerindeki yakma tesisleri Ek-1'de, bu eşiğin altında kalan (ancak listedeki alt sınırların üzerindeki) tesisler Ek-2'de yer alır. Bir işletmede her iki listeye giren faaliyetler birlikte bulunuyorsa, işletme Ek-1 kapsamında değerlendirilir.

Ek-1 Listesindeki İşletmeler: Birim Kurma veya Danışmanlık Alma Zorunluluğu

Ek-1 listesinde yer alan işletmeler, Bakanlıktan yeterlik belgesi alarak kendi bünyelerinde çevre yönetim birimi kurmak veya çevre danışmanlık firmalarından çevre yönetimi hizmeti almak zorundadır. Dikkat edilmesi gereken nokta şu: Ek-1 işletmeleri için tek bir çevre mühendisi istihdam etmek yeterli değildir; ya belgeli bir birim kurulacak ya da yetkili bir firmadan hizmet alınacaktır.

Ek-2 Listesindeki İşletmeler: Üç Seçenekten Biri

Ek-2 listesindeki işletmelerin önünde üç seçenek vardır: en az bir personeli (çevre yönetimi hizmeti yeterlik belgesine sahip çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş kişiyi) tam süreli istihdam etmek veya Bakanlıktan yeterlik belgesi alarak çevre yönetim birimi kurmak veya çevre danışmanlık firmasından hizmet almak.

Yükümlülük yalnızca sanayi tesislerini kapsamaz; belediyeler, il özel idareleri, organize sanayi bölgeleri (OSB), endüstri bölgeleri ve serbest bölge yönetimleri ile benzeri yönetimler ve iştirakleri de Ek-1 veya Ek-2 kapsamındaki işletmeleri için aynı şartları sağlamak zorundadır.

Listelerde Yer Almayan İşletmeler

Ek-1 veya Ek-2 listesinde yer almayan işletmeler için çevre danışmanlığı zorunlu değildir; ancak gönüllü olarak hizmet alabilirler. Bu durumda yönetmelik hükümlerinin uygulanması yine zorunludur. Mevsimlik çalışan veya faaliyetine ara veren işletmeler ise çalışma sürelerini İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirmeleri hâlinde, yalnızca çalıştıkları dönemde hizmet almak zorundadır.

Tam Süreli İstihdam mı, Çevre Yönetim Birimi mi, Danışmanlık Firması mı?

Kapsamdaki bir işletmenin seçenekleri pratikte şöyle karşılaştırılabilir:

• Tam süreli (sürekli) istihdam (yalnızca Ek-2 işletmeleri için tek başına yeterli): Yeterlik belgeli personelin sigorta primlerinin ayın tamamında işletme tarafından yatırılması gerekir.
• Çevre yönetim birimi: İşletme bünyesinde kurulan bu birim için tam süreli en az iki personel gerekir; bunlardan en az biri çevre mühendisi, en az biri de çevreyle ilgili üç yıl ve üzeri mesleki tecrübeye sahip olmalıdır.
• Çevre danışmanlık firması: Bakanlıktan yeterlik belgesi almış, bünyesinde yeterlik belgeli çevre mühendisleri ve çevreyle ilgili deneyimli bir koordinatör bulunduran firmalardır. Firmaların personel sayısı ve oranına ilişkin ayrıntılı şartlar, Danıştay'ın 14 Ekim 2025 tarihli iptal kararı ve 7579 sayılı Kanun'un getirdiği yeni firma tanımı (ortaklık payının yarısından fazlasının yeterlik belgeli kişilere ait olması) sonrasında yeniden düzenlenme sürecindedir.

Tüm yeterlik belgeleri dört yıl geçerlidir ve sürenin bitiminden en az 30 gün önce vize (yenileme) başvurusu yapılması gerekir. Kendi bünyesinde iki kişilik bir birim kurmak çoğu küçük ve orta ölçekli işletme için maliyetli olduğundan, uygulamada danışmanlık firmasından hizmet almak en yaygın tercihtir.

Önemli bir uyarı: Hizmeti dışarıdan almak, işletmenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Yönetmelikteki yükümlülüklerin danışman tarafından yerine getirilmemesi, hizmet alan işletmenin sorumluluklarını kaldırmaz.

Çevre Danışmanlığı Hizmetinde Neler Yapılır?

Yönetmelik, hizmetin içeriğini ve asgari sıklığını da net biçimde tanımlar:

• Tesis ziyaretleri: Danışman personel, Ek-1 listesindeki işletmelerin her biri için ayda en az iki iş günü, Ek-2 listesindeki işletmeler için ayda en az bir iş günü hizmet verir; bir danışman personelin aylık toplam hizmet yükü 16 iş gününü aşamaz.
• Aylık faaliyet raporu: Ek-1 işletmeleri için ayda en az iki, Ek-2 işletmeleri için ayda en az bir adet hazırlanır ve Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden kaydedilir.
• İç tetkik: İşletmenin mevzuata uygunluğunun genel denetimi niteliğindeki iç tetkik raporu ilk yıl en az iki, sonraki yıllarda en az bir kez hazırlanır.
• Eğitim: İşletme çalışanlarının ve sorumlularının en az yüzde 60'ına çevre mevzuatı eğitimi verilir.
• Uygunsuzluk takibi: Tespit edilen uygunsuzluğun en geç 90 gün içinde giderilmesi için öneride bulunulur; giderilmezse durum İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirilir.
• İzin ve bildirimler: Çevre izin/lisans belgelerinin alınması, yenilenmesi ve mevzuat gereği beyanların zamanında yapılması danışmanın görevidir.

Ücret tarafında da keyfilik yoktur: Sözleşmeler, Bakanlığın belirlediği asgari fiyat tarifesinin altında yapılamaz. Aylık asgari ücret şöyle hesaplanır: Ek-1 işletmelerinde net asgari ücretin yarısı, Ek-2 işletmelerinde üçte biri esas alınır; bunun üzerine, işletmenin sahip olduğu her çevre izni veya izin-lisans konusu için Bakanlıkça belirlenen birim fiyatların yüzde 5'i eklenir. Bu tarife, Mayıs 2026'daki değişiklikle kanuni dayanağa da kavuşmuştur.

Zorunluluğa Uyulmazsa Ne Olur?

Çevre Kanunu'nun güncel metnine göre çevre yönetim birimini kurmayanlara 6.000 TL; çevre mühendisi bulundurmayan, çevre danışmanlık firmasından hizmet almayan veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara 4.000 TL temel idari para cezası öngörülmüştür. Bu taban tutarlar her yıl, enflasyona bağlı resmi katsayı olan yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanır. 2026 yılında uygulanan güncel tutarlar sırasıyla 209.624 TL ve 139.746 TL'dir.

Mayıs 2026'da yürürlüğe giren 7579 sayılı Kanun, denetim zincirini de sıkılaştırdı: Hizmet verdiği işletmede tespit ettiği aykırılıkları Bakanlığa bildirmeyen çevre danışmanlık firmalarına 75.000 TL idari para cezası ve kanun düzeyinde bir ceza puanı sistemi getirilmiştir.

Ayrıca süreklilik de zorunludur: İstihdam edilen personelin ayrılması, danışmanlık sözleşmesinin sona ermesi veya firmanın yeterlik belgesinin askıya alınması gibi durumlarda işletme, en geç 30 gün içinde yeni personel istihdam etmek, birim kurmak veya yeni bir firmadan hizmet almak zorundadır.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç: Önce Kapsamınızı Netleştirin

Özetle "çevre danışmanlığı zorunlu mu" sorusunun yanıtı, işletmenizin Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği listelerindeki yerine bağlıdır. Ek-1'deyseniz iki yolunuz var: çevre yönetim birimi kurmak veya danışmanlık firmasından hizmet almak. Ek-2'deyseniz bu iki yola ek üçüncü bir seçeneğiniz daha var: belgeli bir çevre mühendisini tam süreli istihdam etmek. Kapsam tespitinin yanlış yapılması, hem idari para cezası hem de izin süreçlerinde gecikme riski doğurur.

İşletmenizin hangi listede yer aldığından emin değilseniz veya çevre izni, aylık raporlama ve bildirim yükümlülüklerinizi mevzuata uygun yürütecek bir çözüm arıyorsanız, TMGD Mühendislik'in çevre danışmanlığı ekibiyle iletişime geçebilirsiniz; faaliyetinizi birlikte değerlendirir, seçenekleri açıkça karşılaştırırız. Detaylı bilgi için tmgdmuhendislik.com adresini ziyaret edebilirsiniz.